Nguyên nhân và cách chăm sóc viêm đường hô hấp trên ở trẻ sơ sinh

Viêm đường hô hấp trên ở trẻ sơ sinh là tình trạng xảy ra phổ biến và cần được chăm sóc đúng cách. Hiểu biết về nguyên nhân và biểu hiện của bệnh giúp phụ huynh phòng tránh tốt hơn. Việc đảm bảo vệ sinh cho trẻ, hạn chế tiếp xúc với người bị cảm lạnh và viêm nhiễm có thể giảm nguy cơ mắc bệnh. 

Khái niệm bệnh viêm đường hô hấp trên ở trẻ sơ sinh

Hệ hô hấp của con người được tính từ mũi đến các phế nang trong phổi. Những bộ phận như mũi, hầu, họng, xoang và thanh quản được tính là đường hô hấp trên. Chúng thường dễ bị ảnh hưởng bởi bụi bẩn, thời tiết lạnh, nóng, hơi độc hại, virus, vi khuẩn và nấm mốc. Khi các tác nhân gây bệnh xâm nhập, có thể gây ra các triệu chứng của cảm như viêm mũi, viêm họng, viêm mô bạch huyết (VA), viêm amidan, viêm thanh quản, viêm xoang, viêm tai giữa. Tất cả các tình trạng này tổng hợp lại được gọi là viêm đường hô hấp trên.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh viêm đường hô hấp trên ở trẻ sơ sinh là nguyên nhân dẫn đến 10 triệu ca tử vong mỗi năm. Đặc biệt, trẻ dưới 5 tuổi thường mắc các bệnh này 4 – 6 lần/năm, trong khi trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể mắc 6 – 10 lần/năm. Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ mắc các bệnh liên quan đến đường hô hấp trên tăng nhanh theo chu kỳ hàng năm.

Dấu hiệu viêm đường hô hấp trên ở trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh bị viêm đường hô hấp trên dễ điều trị nhưng thường tái phát với các triệu chứng sau:

• Đối với trẻ sơ sinh: Sốt nhẹ (khoảng 38,5°C), ho, sổ mũi, hắt hơi, thở khò khè, quấy khóc, bỏ bú,…
• Đối với trẻ lớn: Ngạt mũi, sổ mũi, ho, đau họng, khàn tiếng, sốt nhẹ, mệt mỏi, chán ăn,…

Tùy vào mức độ nặng của bệnh, cách chăm sóc và điều trị cho trẻ sơ sinh bị nhiễm khuẩn đường hô hấp trên sẽ có những điểm khác biệt:

• Mức độ nhẹ: Ở trẻ mắc bệnh ở mức độ nhẹ, thường xuất hiện các triệu chứng như ho nhẹ, sốt nhẹ, sổ mũi (có hoặc không). Trong trường hợp này, việc sử dụng mật ong hoặc nước quất hấp đường phèn có thể là phương pháp chăm sóc hiệu quả. Mật ong có khả năng làm dịu cổ họng và giảm ho, trong khi nước quất chứa nhiều vitamin C giúp tăng cường hệ miễn dịch cho bé.
• Mức độ trung bình: Khi triệu chứng của bệnh nặng hơn với ho, sốt và thở nhanh hơn, đôi khi vượt quá 50 nhịp/phút, có thể bé đã bị viêm phế quản hoặc viêm phổi nhẹ. Trong trường hợp này, việc đưa trẻ đến trạm y tế để khám bệnh và sử dụng thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ là cần thiết. Bác sĩ sẽ thăm khám và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp với tình trạng của bé.
• Mức độ nặng: Khi các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn với ho, sốt, thở nhanh và có dấu hiệu của co rút lồng ngực (rút lõm), điều này có thể cho thấy bé đã phát triển viêm phổi. Trong tình huống này, việc đưa bé đến trạm y tế để được theo dõi và điều trị kịp thời để ngăn ngừa tình trạng bệnh lý trở nên nghiêm trọng hơn.
• Mức độ rất nặng: Khi các triệu chứng trở nên cực kỳ nghiêm trọng với ho, thở nhanh, co rút lồng ngực và tình trạng tím tái quanh môi, lưỡi, có thể bé đã phát triển viêm phổi nặng và đã xuất hiện biến chứng. Trong trường hợp này, việc đưa bé đến bệnh viện ngay lập tức để hồi sức cấp cứu để cứu sống bé. Bác sĩ sẽ tiến hành các biện pháp cần thiết để ổn định tình trạng sức khỏe của bé và điều trị triệt để các biến chứng của bệnh.

Nguyên nhân gây viêm hô hấp trên ở trẻ sơ sinh

Nguyên nhân gây ra bệnh viêm đường hô hấp trẻ sơ sinh là do sự xâm nhập của các loại virus, vi khuẩn và vi nấm:

• Virus: Một số loại virus phổ biến gây bệnh viêm đường hô hấp trên trẻ sơ sinh như virus Rhino, Corona, virus cúm Parainfluenza, virus Adeno, virus hô hấp hợp bào RSV…
• Vi khuẩn: Các vi khuẩn như Liên cầu khuẩn tan máu nhóm A, phế cầu khuẩn, Haemophilus Influenzae…
• Vi nấm: Rhizopus, Rhizomucor, Cunninghamella.

Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh viêm đường hô hấp trên trẻ sơ sinh bao gồm:

• Tình trạng sức khỏe: Trẻ sinh non, sinh mổ, còi xương, suy dinh dưỡng, thiếu vitamin A, hoặc trẻ mắc các bệnh ảnh hưởng đến hệ miễn dịch như HIV, hoặc sử dụng corticoid kéo dài.
• Sức đề kháng của cơ thể: Trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi, có hệ miễn dịch yếu thường dễ mắc các bệnh đường hô hấp.
• Môi trường sống: Điều kiện sống không tốt như nhà ở chật hẹp, ẩm ướt, tiếp xúc với khói (bếp, thuốc lá, than tổ ong), vệ sinh kém cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Việc trẻ nằm ở phòng máy lạnh với nhiệt độ thấp có thể làm khô mũi và cổ họng, gây ra tình trạng viêm. Bệnh thường xuất hiện nhiều vào mùa lạnh, đặc biệt là trong giai đoạn chuyển mùa đông – xuân khi trẻ không được mặc đủ ấm, tắm nước lạnh, và không lau khô cơ thể.

Phương pháp chăm sóc trẻ sơ sinh bị viêm đường hô hấp

Để chăm sóc bé sơ sinh bị viêm đường hô hấp trên hiệu quả, cha mẹ cần áp dụng các phương pháp chăm sóc đúng cách.

Viêm đường hô hấp gây những ảnh hưởng gì đến sức khỏe?

Phần lớn trẻ sơ sinh bị viêm hô hấp, nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, sẽ khỏi sau khoảng 5-7 ngày kể từ khi phát bệnh. Bệnh thường xuất hiện ở mức độ nhẹ và không gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ. Tuy nhiên, bố mẹ không nên chủ quan khi con mắc bệnh.

Tình trạng viêm hô hấp ở trẻ sơ sinh tái phát nhiều lần có thể gây chậm trễ quá trình phát triển thể chất và trí tuệ. Việc phát hiện và điều trị bệnh đúng cách sẽ ngăn chặn virus và vi khuẩn xâm nhập sâu vào các cơ quan thuộc đường hô hấp dưới, từ đó giảm nguy cơ bị các biến chứng nguy hiểm như:

• Viêm tiểu phế quản
• Viêm phế quản
• Viêm phổi
• Viêm màng não
• Viêm tim
• Viêm cầu thận
• Thấp khớp cấp
• Nhiễm trùng máu

Phương pháp chăm sóc, điều trị tại nhà

Vì bệnh viêm đường hô hấp thường do virus gây ra, việc điều trị và chăm sóc tập trung vào việc giảm thiểu triệu chứng, giúp trẻ cảm thấy thoải mái hơn và nhanh chóng hồi phục. Sau đây là các biện pháp chăm sóc tại nhà cho trẻ bị viêm đường hô hấp trên:

• Rửa tay thường xuyên bằng dung dịch sát khuẩn hoặc xà phòng dưới vòi nước chảy ít nhất 20 giây khi chăm sóc trẻ và sau khi tiếp xúc với trẻ, nhằm ngăn ngừa lây nhiễm viêm đường hô hấp cho trẻ khác.
• Đặt gối mềm dưới đầu bé và lót đệm mỏng dưới lưng trẻ để nâng đầu bé cao hơn phần thân và chân một chút, giúp trẻ thở dễ dàng hơn.
• Đảm bảo trẻ nhận đủ lượng sữa hoặc thức ăn cần thiết trong ngày, thậm chí tăng lượng sữa hoặc thức ăn lên 10-20% so với nhu cầu hàng ngày nếu trẻ bị sốt hoặc khóc nhiều.
• Sử dụng dụng cụ hút chất nhầy trong mũi và họng của trẻ khi nghe thấy trẻ khò khè hoặc bị nghẹt mũi. Nước muối sinh lý cũng có thể được sử dụng để giúp loãng chất nhầy và dễ dàng hút chúng ra.
• Sử dụng máy tạo độ ẩm để giữ cho không khí ẩm ướt, giảm kích ứng cho niêm mạc đường hô hấp và hạn chế tăng tiết đàm.
• Mặc quần áo mỏng và thoáng khi trẻ có sốt, và sử dụng thuốc hạ sốt như acetaminophen theo liều lượng được chỉ định.
• Kháng sinh không có tác dụng đối với virus, vì vậy không nên sử dụng chúng khi không có chỉ định của bác sĩ.
• Không sử dụng quá liều hạ sốt cho trẻ mà không được kiểm soát, và không bao giờ sử dụng aspirin cho trẻ nhỏ mà không có chỉ định của bác sĩ.
• Để tránh nguy cơ tắc nghẽn đường thở, không để trẻ nằm sấp khi ngủ, đặc biệt khi trẻ đang mắc bệnh viêm đường hô hấp.

Cách phòng tránh viêm đường hô hấp ở trẻ sơ sinh

Phụ huynh có thể thực hiện các biện pháp hỗ trợ sau đây để giúp bé nhanh chóng hồi phục và ngăn ngừa nguy cơ tái phát bệnh viêm hô hấp ở trẻ sơ sinh:

• Sắp xếp phòng ở: Phòng của bé cần được dọn dẹp sạch sẽ và gọn gàng. Đặc biệt, khi sử dụng máy điều hòa, điều chỉnh nhiệt độ khoảng 25 – 26 độ C và nhớ tắt máy lạnh trước khi bé rời khỏi phòng 30 phút để cơ thể bé không bị chênh lệch nhiệt độ quá đột ngột. Có thể kiểm tra nhiệt độ phòng bằng cách sờ sau gáy và lưng bé. Nếu bé không toát mồ hôi và ngủ ngon thì nhiệt độ phòng phù hợp.
• Dinh dưỡng: Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng cho bé bằng cách cho bé bú đủ bữa trong ngày và cung cấp các thực phẩm giúp tăng cường vitamin và DHA. Bổ sung thêm thực phẩm hỗ trợ chứa lysine, các vi khoáng chất và vitamin thiết yếu như kẽm, crom, selen, vitamin nhóm B giúp hỗ trợ hệ miễn dịch, tăng cường đề kháng để trẻ ít ốm vặt và ít gặp các vấn đề tiêu hóa.

Những năm tháng đầu đời, bé nên được sử dụng sữa công thức chất lượng, kết hợp cùng sữa mẹ để đảm bảo quá trình phát triển toàn diện. Hiện nay, sữa dê Úc và sữa bò Úc Biostime nhập khẩu với hương vị thơm ngon, thanh nhạt cho bé trải nghiệm cao cấp. Nguyên liệu sữa đều đạt chuẩn “3 không” không kháng sinh, không hormone tăng trưởng, không biến đổi gen sẽ là sự lựa chọn tuyệt vời giúp con khôn lớn mỗi ngày. 

• Vệ sinh đường hô hấp: Vệ sinh mũi giúp thông thoáng đường thở cho bé bằng các sản phẩm có nguồn gốc từ nước biển sâu. Tránh sử dụng các loại nước theo truyền miệng như nước ép tỏi, hành để nhỏ vào mũi trẻ vì có thể gây bỏng niêm mạc mũi và làm trầm trọng tình trạng viêm đường hô hấp trên.

Viêm đường hô hấp trên ở trẻ sơ sinh thường do virus gây ra, có thể ảnh hưởng đến cả trẻ nuôi bằng sữa mẹ. Mặc dù tỷ lệ nhiễm bệnh thấp hơn ở trẻ bú sữa công thức, việc chăm sóc và theo dõi sát trẻ là cực kỳ quan trọng. Cha mẹ cần đưa con đi khám ngay khi phát hiện dấu hiệu trẻ sơ sinh bị viêm đường hô hấp chuyển nặng, để tránh các biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra.